How could a works-cited list help a reader determine the validity of an essay reddit writing tips common application personalk essay help

[vc_row][vc_column][vc_column_text]Gentički faktori čestih bolestiOd velikog broja čestih bolesti, samo kod malog, ali ipak značajnog broja bolesti genetički uzroci nalaze se u jednom genu, dok se kod većine genetička osnova za njihovo nastajanje pojavljuje kao nasljeđena predispozicija ili genetička podložnost. Česte bolesti nastaju kao rezultat kompleksne interakcije djelovanja većeg broja različitih gena (poligensko nasljeđivanje), sa uticajem faktora iz okruženja, što se naziva multifaktorsko nasljeđivanje. Ako se utvrde genetički faktori koji su u osnovi nekog poremećaja, bilo bi moguće testovima identifikovati osobe koje su genetski podložne određenom poremećaju. Međutim, korist od takvih testova direktno zavisi od postupka koji bi uslijedio radi smanjenja faktora rizika za taj poremećaj, na primjer od promjene životnih navika.

Nasljedna podložnost izazvana promjenama u jednom genu ne mora uvijek da izazove bolest. Kod nekih bolesti, osnovna determinanta za njihov razvoj jeste izlaganje specifičnim faktorima iz spoljašnjeg okruženja. U drugim slučajevima, mehanizam genetske podložnosti nije definisan tako jasno. Genetički doprinos određenom stanju može da se procijeni proučavanjem incidence bolesti kod srodnika, upoređivanjem nivoa podudarnosti kod identičnih i neidentičnih blizanaca, proučavanjem efekata usvajanja, biohemijskim analizama, procjenom svake moguće asocijacije sa drugim nasljeđenim faktorima i proučavanjem životinjskih modela.

Za česte poremećaje kao što su diabetes mellitus, arterijska hipertenzija, koronarna bolest, senilna degeneracija makule, šizofrenija, autizam, hemohromatoza, venska tromboza i česte kongenitalne anomalije, najvjerovatniji je multifaktorski oblik nasljeđivanja. Međutim, postaje sve jasnije da su mnoga od tih stanja heterogena, tj. da su izazvana raznovrsnim genetičkim faktorima i faktorima okruženja.

Preventiva čestih bolesti zahtijeva utvrđivanje odgovornih agenasa iz okruženja i identifikaciju onih osoba koje su genetski podložne tim agensima. Utvrđeni su genetički faktori rizika za dijabetes, Chronovu bolest, Alzheimerovu bolest, hemohromatozu, vensku trombozu i senilnu degeneraciju makule. Napredak tehnologije, zajedno sa upoznavanjem strukture genoma čovjeka trebalo bi da ubrza otkrića novih genetskih varijanti koje predstavljaju predispoziciju za česte bolesti.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column width=”1/2″][vc_column_text]

 Hromozomske aberacije

Tokom 1956. godine razvijene su pouzdane tehnike za analizu hromozoma, što je ubrzo dovelo do otkrića da je jedan broj već poznatih patoloških stanja prouzrokovan abnormalnim brojem hromozoma. U toku od tri godine otkriveni su uzroci Downovog sindroma (47, XX/XY, +21), Klinefelterovog sindroma (47, XXY) i Turnerovog sindroma (45, X). Vrlo brzo otkriveni su i drugi sindromi sa trizomijom autozoma i tokom sljedećih godina opisano je više multiplih malformacionih sindroma u kojima je postojao višak ili manjak hromozomskog materijala. Do danas je u laboratorijskim bazama podataka registrovano najmanje 20 000 hromozomskih aberacija.

Hromozomske aberacije su uzrok velikog broja spontanih pobačaja i invaliditeta kod djece. U genezi većeg broja maligniteta, kako u dječijem tako i u odraslom dobu, učestvuju stečene – somatske aberacije hromozoma.[/vc_column_text][vc_column_text][/vc_column_text][/vc_column][vc_column width=”1/2″][vc_column_text]

 

 

Hromozomske aberacije[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]

DOWNOV SINDROM

Jedna od najčešćih hromozomskih aberacija je trisomija 21 hromozoma, poznata kao Down sindrom. Svake godine 6 000 beba se rodi sa ovim poremećajem, što bi značilo 1 na svakih 700 beba. Incidenca se povećava sa godinama starosti majke. U slučajevima nastalim usljed kalsične trizomije hromozoma 21, DNA studije su pokazale da je načešći uzrok nerazdvajanje u mejozi I oogeneze. Kod novorođenčadi najčešći nalaz pokazuje tešku hipotoniju, smanjenje napetosti mišića, karakterističan izgled lica, podignut spoljni ugao oka, male ušne školjke i protruzije jeziku, odnosno ispružen jezik. Kod blizu 50 % djece sa Down sindromom vidi se samo jedna poprečna brazda na dlanu. Vrlo često se javljaju i kongenitalne anomalije srca. Razvojem bolesti variraju intelektualne sposobnosti, pri čemu se IQ kreće između 25 i 75, a kod mlađih odraslih osoba 40-45. Socijalno ponašanje je relativno dobro razvijeno, a većina djece ispoljava sreću i osjećajnost. Ukoliko ne postoje teške srčane anomalije može se očekivati prosječna dužina života od 50-60 godina.

Kod klasične trizomije hromozoma 21 rizik za ponovnu pojavu u porodici povezan je sa godinama majke i obično iznosi 1 na 200 do 1 na 100. Iste vrijednosti važe i za slučajeve translokacije, ukoliko nijedan od roditelja nije nosilac.

PATAUOV I EDWARDSOV SINDROM

1960. godine prvi put su pisana stanja trizomije 13 hromozoma, poznatog kao Patauov sindrom i trizomije 18 hromozoma, odnosno Edwardsov sindrom. Ova stanje dijele dosta zajedničkih karakteristika. Kod oba sindroma incidenca iznosi približno 1 na 5 000. Prognoza je veoma loša, jer većina oboljele djece umire u prvim danima ili prvim nedjeljama života. U rijetkim slučajevima preživljavanja karakteristične su srčane mane i poteškoće u učenju.

Kod oba sindroma postoji povezanost između incidence i godina starosti majke, a prekobrojni hromozom je najčešće majčinog porijekla. Uzrok je većinom mozaicizam ili nebalansirana preraspodjela a kod Patau sindroma najčešća je Robertsonova translokacija, pojava u kojoj se jedan hromosom spoji na drugi.

DELECIJE HROMOZOMA I MIKRODELECIONI SINDROMI

Mikroskopski vidljive delecije terminalnih dijelova hromozoma 4 i 5 izazivaju Wolf-Hirschhornov sindorm (4p-) i cri-du-chat sindrom (5p-). Kod oba stanja postoje velike teškoće u učenju često udružene sa slabim napredovanjem djeteta. Klinička slika je veoma varijabilna, naročito kod Wolf-Hirschhornovog sindroma, a korelacija fenotipa sa gubitkom hromozomskog materijala, koji je precizno određen molekularnom analizom, prilično je slaba.

Cri-du-chat (mačiji plač) sindrom je dobio naziv prema karakterističnom plaču oboljelog novorođenčeta koji podsjeća na mjaukanje mačke i nastaje zbog slabo razvijenog larinksa. Oba stanja su veoma rijetka, sa procijenjenom incidencom od 1 na 50 000 rođenja. Kod neke djece sa kliničkim odlikama jednog od ova dva sindroma, kod kojih su hromozomi naizgled normalni, često može da se otkrije prisustvo vrlo malih delecija fluorescentnom hibridizacijom in situ (FISH) korištenjem lokus specifičnih DNA proba za 4p odnosno 5p.

MIKRODELECIJE

Kombinovanjem tehnike traka visoke rezolucije u prometafazi,  FISH metodom, utvrđeno je da je više do tada nerazjašnjenih sindroma zapravo izazvano submikroskopskim, tj. „mikro“ delecijama.

Neki od mikrodelecionih sindroma su:[/vc_column_text][lsvr_accordion][lsvr_accordion_item title=”RETINOBLASTOM”]RETINOBLASTOM, kod koga je identifikovana konstituciona intersticijalna delecija na dugom kraku hromozoma 13. Najmanji region preklapanja je bio 13q14 za koga se kasnije pokazalo da je lokus za nasljedni oblik retinoblastoma. Retinoblastom odlikuje bijeli odraz iz zjenice, strabizam i poremećen vid[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”WILMSOV TUMOR”]WILMSOV TUMOR je rijedak embrionski tumor koji se često javlja u kombinaciji sa još nekim poremećajima kao što su nedostatak dužice, urogenitalne malformacije i usporen rast i razvoj. Gubitak gena WT1 izaziva ovaj tumor, a genetičkom analizom otkrivena je intersticijalna delecija kratkog kraka hromozoma 11, u regionu 11p13.[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”ANGELMANOV i PRADER-WILIJEV SINDROM”]ANGELMANOV i PRADER-WILIJEV SINDROM; kod djece sa Angelmanovim sindromom tipične kliničke karakteristike su poremećaji u govoru i ravnoteži, konvulzije, slaba koordinacija i teškoće u učenju. Djeca sa Prader-Wilijevim sindromom su u ranom djetinjstvu izuzetno hipotonična (mlitava) i ispoljavaju izraženu gojaznost a kasnije se javljaju teškoće u učenju. Pronađena je mikrodelecija koja zahvata proksimalni dio dugog kraka hromozoma 15, dio 15q11-13.

Poznato je da će se Prader-Wilijev sindrom javiti ako nastane delecija de novo na hromozomu 15 nasljeđenom od oca. Nasuprot tome, delecija istog regiona hromozoma 15, ali nasljeđenog od majke, izaziva Angelmanov sindrom. Ustanovljeno je da postoje slučajevi ovih sindroma i bez delecije i da je njihov čest uzrok uniparentalna dizomija (numerička aberacija kod koje par homologih hromozoma vodi poreklo od jednog roditelja), pri čemu kod Angelmanovog sindroma oba hromozoma potiču od oca, a kod Prader-Wilijevog sindroma oba hromozoma su porijeklom od majke.[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”DiGEOREOV”]DiGEOREOV sindrom se javlja kod jednog na približno 4 000 novorođene djece., i obično se javlja sporadično i karakteriše se visokom incidencom srčanih malformacija koje su često udružene sa hipoplazijom timusa i paratireoidnih žlijezda. Molekularne analize pokazale su mikrodeleciju na proksimalnom dijelu dugog kraka hromozoma 22 (22q11.2).[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”WILLIAMSOV SINDROM”]WILLIAMSOV SINDROM je izazvan mikrodelecijom na dugom kraku hromozoma 7, u regionu 7q11.23 . Kod ovog sindroma česte su anomalije velikih krvnih sudova i prolazna hiperkalcemija u djetinjstvu. Bolesnici imaju karaterističan izgled, sa punom donjom usnom i spuštenim ramenima. Intelektualno zaostajanje je obavezno i može dovesti do nesposobnosti za samostalan život.[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”SMITH-MAGENISOV SINDROM”]SMITH-MAGENISOV SINDROM je izazvan gubitkom hromozomskog materijala na 17p11.22. Fenotipske odlike nisu pretjerano karakteristične, ali kod jedne trećine oboljelih postoje kongenitalne srčane anomalije, kod više od polovine u poznom djetinjstvu javlja se skolioza a kod dvije trećine oštećenje sluha. Sindrom se najlakše prepoznaje na osnovu karakterističnog ponašanja, naime djeca su sklona samopovrijeđivanju, trajno poremećenom obrascu spavanja i karakterističnom „grljenju samog sebe“.[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”DELECIONI 1p36 SINDROM”]DELECIONI 1p36 SINDROM karakterišu hipotonija, mikrocefalija, usporen rast, izražene teškoće u učenju, epilepsija, hipoplazija srednjeg predjela lica i karakteristične ravne obrve nad očima koje su nešto dublje postavljene.[/lsvr_accordion_item][/lsvr_accordion][vc_column_text]

TRIPLOIDIJA

Triploidija (69, XXX, 69, XXY, 69, XYY) često se može detektovati u kultivisanom materijalu uzetom kod spontanih pobačaja, ali se rijetko viđa kod živorođene djece. Takva djeca gotovo uvijek ispoljavaju usporen intrauterini rast, sa relativno očuvanom veličinom glave na račun sitnog trupa. Često se moze vidjeti sindaktilija trećeg i četvrtog prsta ruke i/ili drugog i trećeg nožnog prsta.

ABERACIJE POLNIH HROMOZOMA

[/vc_column_text][lsvr_accordion][lsvr_accordion_item title=”KLINEFELTEROV SINDROM”]KLINEFELTEROV SINDROM (47, XXY) je relativno često stanje, sa incidencom od 1 na 1000 živorođene muške djece. Na ovu dijagnozu može da se posumnja kod dječaka koji je nespretan ili ima blage teškoće u učenju naročito u situacijama koje zahtijevaju verbalno izražavanje. Kod odraslih osoba sa Klinefelterovim sindromom vidi se umjereno izražena ginekomastija (uvećanje dojki), svi su infertilni, a testisi su im mali i meki. U kariotipu postoji jedan dodatni hromozom X, za koji su studije pokazale da je u jednakom broju slučajeva porijeklom od oca, odnosno od majke.

[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”TURNEROV SINDROM”]TURNEROV SINDROM (45, X) je prvi put klinički opisan 1938. godine, a 1954. godine otkriveno je da se kod aficiranih žena ne nalazi Barrovo tijelo, što znači da postoji samo jedan hromozom X. Ovaj nalaz je čest kod spontanih pobačaja, a incidenca živorođene ženske djece je niska i kreće se od 1 na 500 do 1 na 10.000. U drugom tromjesečju trudnoće može se uočiti generalizovani edem (hidrops) ili otok lokalizovan na vratu fetusa. Po rođenju mnoge bebe djeluju potpuno normalno dok se kod nekih javlja niz specifičnih karakteristika. Kod Turnerovog sindroma inteligencija je normalna. Dva najvažnija medicinska problema su nizak rast i insuficijencija jajnika. Citogenetičkim analizama utvrđeno je da Turnerov sindrom u 80 % slučajeva nastaje tako što se polni hromozom (X ili Y) izgubi tokom mejoze kod oca.

[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”TROSTRUKI XXX”]TROSTRUKI XXX; Utvrđeno je da približno 0,1 % svih žena ima kariotip 47, XXX. Takve žene obično nemaju nikakve fizičke anomalije, ali intelektualne sposobnosti mogu da budu blago snižene. Kod žena sa ovim kariotipom fertilitet je obično normalan a njihovi potomci imaju normalan kariotip. Studije su pokazale da je ovaj prekobrojni hromozom u 95 % slučajeva majčinog porijekla i da se obično javlja usljed greške u mejozi I.

[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”XYY”]XYY kariotip; Incidenca ovog stanja iznosi 1 na 1.000 živorođenih muškaraca. Kod velikog broja muškaraca sa ovim kariotipom može se primjetiti emocionalna nezrelost i impulsivno ponašanje. Fertilitet je normalan, fizički izgled normalan, a visina je najčešće iznad prosječne. Inteligencija je blago snižena. Dodatni Y hromozom može da se javi ili kao rezultat nerazdvajanja u mejozi II kod oca ili usljed postzigotnog nerazdvajanja.

[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”SINDROM FRAGILNOG X”]SINDROM FRAGILNOG X je jedinstven po tome što je prvi sindrom u kome je identifikovana dinamička mutacija. Incidenca je 1 na 5.000 živorođenih muškaraca i uzrok je teškoća pri učenju kod muškaraca u 4-8 % slučajeva. Stariji dječaci i odrasli muškarci imaju prepoznatljiv izgled lica, sa visokim čelom, velikim ušima, izduženim licem i izraženom vilicom. Poslije pubertet , većina ima krupne testise (makroorhidizam). Teškoće u učenju su umjerene do teške, a kod mnogih oboljelih dječaka se primjećuju autistične osobine i/ili hiperaktivno ponašanje. Kod žena nosilaca mogu na licu da se uoče neke od karakterističnih odlika ovog sindroma, a kod približno 50 % žena sa potpunom mutacijom postoje blage do umjerene teškoće u učenju.

Sindrom fragilnog hromozoma X dobio je svoje ime zbog izgleda hromozoma X na kome se vidi fragilno mjesto blizu telomere na dugom kraku, u regionu Xq27.3.

[/lsvr_accordion_item][/lsvr_accordion][vc_column_text]

MONOGENSKI POREMEĆAJI

Do danas je utvrđeno više od deset hiljada monogenskih nasljednih karakteristika i poremećaja. Većina patoloških stanja iz ove grupe viđa se veoma rijetko jer oboljenja izazvana poremećajima jednog gena zahvataju 1-2 % opšte populacije.

Ovo su neki od češćih i važnijih monogenskih poremećaja:

[/vc_column_text][lsvr_accordion][lsvr_accordion_item title=”HUNTINGTONOVA”]HUNTINGTONOVA bolest poznata i kao Huntingtonova horea je autozomno dominantni poremećaj čije su karakteristike horeiformni, nevoljni pokreti i progresivna demencija. Lokus bolesti je mapiran na kratki krak hromozoma 4, a u osnovi mutacije leži ekspanzija niza CAG ponavljanja. Bolest karakteriše sporo, progresivno i selektivno izumiranje ćelija u centralnom nervnom sistemu.

Tradicionalno, za Huntingtonovu bolest se kaže da se nasljeđuje autozomno dominantno i ukoliko je oboljeli heterozigot, rizik po potomke iznosi 50 % nezavisno od toga da li se bolest nasljeđuje od oca ili majke.

Huntingtonova horea je uglavnom bolest srednjeg ili poznog životnog doba. Međutim, ona može početi u svakom životnom dobu, čak i u mladosti. Takvi juvenilni oblici su rijetki i imaju različite kliničke karakteristike.

[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”MIOTONIČNA DISTROFIJA”]MIOTONIČNA DISTROFIJA najčešći je oblik mišićne distrofije koji se viđa kod odraslih osoba, a njegova incidenca je 1 : 8 000. Bolest se obično javlja u odraslom dobu sa slabošću i miotonijom, odnosno toničnim spazmom mišića sa usporenom relaksacijom. Nasljeđuje se autozomno dominantno. Lokus bolesti je mapiran na hromozomu 19 a osnova mutacije je ekspanzija nestabilnog niza CTG ponavljanja.

[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”HEREDITARNA SENZOMOTORNA NEUROPATIJA (HMSN) “]HEREDITARNA SENZOMOTORNA NEUROPATIJA (HMSN) obuhvata grupu klinički i genetski heterogenih poremećaja čija je karakteristika sporo progredirajuća slabost distalnih mišića i njihova atrofija. HMSN je mapirana na hromozom 17 i najčešće je izaziva duplikacija gena PMP22 koji kodira protein koji se nalazi u mijelinskom omotaču perifernog nerva.

[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”CISTIČNA FIBROZA (CF)”]CISTIČNA FIBROZA (CF) je jedna od najčešćih autozomno recesivnih bolesti. Najčešće zahvata pankreas i pluća. CF se nasljeđuje autozomno recesivno, a karakteristike su joj rekurentne, ponovne infekcije donjih disajnih puteva i malapsorpcija. Lokus CF je mapiran na hromozomu 7 gdje CFTR gen kodira transmembranski receptorni protein. On djeluje kao hloridni kanal i kontroliše nivo intraćelijskog natrijum-hlorida, koji opet utiče na viskoznost mukoznog sekreta.

[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”DUCHENNEOVA MIŠIĆNA DISTROFIJA (DMD) X”]DUCHENNEOVA MIŠIĆNA DISTROFIJA (DMD) je najčešći i najteži oblik muskularne distrofije. Incidenca je približno 1: 3500 muškaraca. Muškarci sa Duchenneovom mišićnom distrofijom obično obolijevaju između treće i pete godine. Mišićna slabost sporo progredira i uzrok je nestabilnost oboljelog djeteta, koje ne može brzo da trči, a pri podizanju s poda mora da se oslanja na potkoljenice i butine (Gowerov znak). Kasnije nastaju lumbalna lordoza, skolioza, kontrakture zglobova i kardiorespiratorna insuficijencija koja dovodi do smrti oko osamnaeste godine. DMD se nasljeđuje recesivno vezano za X hromozom, a većina žena nosilaca je potpuno zdrava. Lokus DMD je najveći od svih poznatih lokusa čovjeka i mapiran je na hromozom Xp21. Genski produkt, distrofin, veže intraćelijski aktin za ekstraćelijski lamin. Najčešći mehanizam mutacije je delecija koja oštećuje translacioni okvir čitanja lokusa.

[/lsvr_accordion_item][lsvr_accordion_item title=”HEMOFILIJA A”]HEMOFILIJA A je najčešći teški nasljedni poremećaj koagulacije kod čovjeka. Simptomi variraju od blagog krvarenja poslije veće traume do spontanog krvarenja u mišiće i zglobove. Nasljeđuje se recesivno, vezano za X hromozom i izaziva ga deficijencija koagulacionog faktora VIII. Najčešću mutaciju kod teške hemofilije A predstavlja „flip“ inverzija koja vrši disrupciju gena za faktor VIII intronu 22. Postoji i tip B hemofilije koji je znatno rijeđi i izazvan je deficitom koagulacionog faktora IX.

[/lsvr_accordion_item][/lsvr_accordion][/vc_column][/vc_row]